Ιερά Μητρόπολη Ταμασού και Ορεινής

Σύμφωνα με τις μαρτυρίες που υπάρχουν, κατά τη διάρκεια της δεύτερης Σταυροφορίας, λόγω των πολλών διωγμών στα ορθόδοξα μοναστήρια που υπήρχαν, είχε ως αποτέλεσμα πολλοί μοναχοί να εγκαταλείψουν τα μοναστήρια τους και να καταφτάσουν στην Κύπρο. Ανάμεσα σε αυτούς ήταν και οι Πέντε Άγιοι Ηλιόφωτοι (Ηλιόφωτος, Επαφρόδιτος, Αμμώνιος, Χουλέλαιος και Ευσθένιος), οι οποίοι βρίσκονταν στο καράβι που εξόκειλε στα παράλια της Πάφου. Αφού αποβιβάστηκαν από το καράβι, διασκορπίστηκαν σε διάφορα μέρη του νησιού, για να μονάσουν. Αφού προχώρησαν αρκετά, πήγαν και εγκαταστάθηκαν σε μια σπηλιά στο βουνό Κορώνη, πλησίον του σημερινού χωριού Κάτω Μονή.

Ζούσαν εκεί σύμφωνα με το θέλημα του Θεού, με προσευχές, νηστείες και αγρυπνίες. Παγκύπριος άμβωνας έγινε ο τόπος ασκήσεως των Αγίων, όπου πολλοί άνθρωποι κατέφθαναν για να ωφεληθούν και να παρηγορηθούν από τους λόγους των Αγίων Ηλιοφώτων. Η ευσέβεια των Αγίων και η κατάνυξη με την οποία προσέφεραν το μυστήριό της ζωής, τη Θεία Ευχαριστία, και έψαλλαν τους ιερούς ύμνους συγκλόνιζε τις καρδιές και ανύψωνε τη ψυχή όλων σε άλλους κόσμους. Οι Άγιοι Ηλιόφωτοι ήταν πηγές ευλαβείας, φλόγες προσευχής και ολοκαυτώματα κατανύξεως.

Ο Επαφρόδιτος έγινε βοσκός και οι άλλοι βοηθοί του. Απέκτησαν πολλά ζώα και έδιδαν πλούσια την ελεημοσύνη στους ενδεείς, αλλά το κυριότερο, τους οδηγούσαν στον δρόμο της κατά Χριστό ζωής και της σωτηρίας της ψυχής τους.

Κάθε καλὸ όμως και κάθε ζηλευτὸ έργο γίνεται κατὰ κανόνα και επίφθονο. Και το πνευματικὸ και σωτήριο έργο των Αγίων Ηλιοφώτων φθονήθηκε από τον σκληρό και άπιστο ηγεμόνα του νησιού Σαβίνο. Έμαθε την χριστιανική δράση των Αγίων και ως λέων ωρυόμενος τους κάλεσε μπροστά τους, ζητώντας τους να αρνηθούν την πίστη τους. Οι Άγιοι παρέμειναν σταθεροί και ακλόνητοι στην πίστη τους. Τότε άρχισαν τα βασανιστήρια. Μαστιγώματα, φυλακισμοί, ξέσχισμα των σαρκών και τέλος ο θάνατος με αποκεφαλισμό.

Οι πιστοί της περιοχής πλησίασαν τον τόπο εκτέλεσης των μαρτύρων, και αφού συνέλλεξαν τα ιερά τους σκηνώματα, τα ενταφίασαν στα δύο σπήλαια, στα οποία οι Άγιοι συνήθιζαν να προσεύχονται και πάνω από τα οποία ήταν κτισμένη η Εκκλησία.